Tüberküloz, Mycobacterium tuberculosis adlı bakterinin neden olduğu bulaşıcı bir hastalıktır. Genellikle akciğerleri etkiler, ancak vücudun diğer organlarına da yayılabilir. Tedavi edilmezse ciddi sağlık sorunlarına yol açabilir, ancak erken teşhis ve doğru tedavi ile tamamen iyileşmek mümkündür.
Sıklık
Ülkemiz, Tüberkülozu Bitirme Stratejisini benimsemiş olup uzun yıllardır başarıyla yürüttüğü “Ulusal Tüberküloz Kontrol Programını” küresel hedefler doğrultusunda güncelleyerek uygulamaya devam etmektedir ve tüberküloz (TB) eliminasyon fazında olan ülkeler içerisinde yer almaktadır. 2005 yılında 20.535 olan TB hasta sayısı 2022 yılında 9851’e, hastalık insidansı ise yüz binde 29,4’den yüz binde 11,4’e düşmüştür. Avrupa'da benzer şekilde çoğu ülke az sayıda vaka bildirmektedir: hastalık insidansı 100.000 kişi başına 10 tüberküloz vakası olarak izlenmektedir.
Belirtileri
- 2-3 haftadan uzun süren öksürük
- Balgam
- Ateş
- Gece terlemesi
- Halsizlik
- İştahsızlık
- Kilo kaybı
- Büyüme geriliği vb.
- Semptom olmayabilir.
Risk Faktörleri
Tüberküloz, herkesi etkileyebilen bir hastalıktır ancak bazı kişiler daha fazla risk altındadır.
- Bağışıklık sistemi zayıf olanlar, (HIV enfeksiyonu, organ nakli, bazı ilaç tedavileri vb.)
- Yetersiz beslenenler, diyabet hastaları, sigara içenler ve alkol kullananlar
- Hastaneler, evsiz barınakları, cezaevleri ve huzurevleri gibi toplu yaşam alanları
- Tüberkülozun yaygın olduğu ülkelere seyahat öyküsü
- Son zamanlarda aktif TB hastalığı olan biriyle zaman geçirme öyküsü
- Yoksulluk, sağlıklı gıdaya ulaşamama, işsizlik, göç, kalabalık ve havasız ortamlarda yaşama gibi faktörler hastalığın yayılmasını kolaylaştırabilir.
Bulaş Yolu
Tüberküloz, genellikle akciğer tüberkülozu hastalığı olan bir kişi öksürdüğünde, hapşırdığında veya konuştuğunda havaya salınan bakteri içeren küçük damlacıkların solunmasıyla yayılır. Bazı kişiler hastalığın hiçbir belirtisini göstermese bile bakteriyi yayabilir.
Aşılama ve Tedavi
Hastalığı önlemek için, özellikle beş yaş altı çocuklarda milier (yaygın) tüberküloz ve tüberküloz menenjit gibi şiddetli formlarına karşı koruma sağlayan Bacillus Calmette-Guérin (BCG) aşısı vardır. Rutin aşı takviminde 2 ayını dolduran bebeklere uygulanır. Aşı Takvimi görüntülemek için tıklayınız
Tüberküloz tedavi edilebilir bir hastalıktır. Tüberküloz tedavisinde en az dört farklı ilaç birlikte kullanılır. Bu, mikropları etkili bir şekilde öldürmek ve ilaçlara karşı direnç gelişmesini önlemek için gereklidir. Tedavi süresi en az 6 ay olup ilaçların düzenli ve yeterli süre boyunca kullanılması şarttır. İlaçların düzensiz alınması veya erken bırakılması durumunda:
- Hasta iyileşmeyebilir.
- Çevresine hastalık bulaştırmaya devam edebilir.
- Bakteriler ilaçlara direnç kazanarak tedaviyi zorlaştırabilir.
- Hastalık tekrar edebilir.
Tüberküloz tedavisinde başarı için doktorun önerdiği ilaçları eksiksiz ve düzenli kullanmak çok önemlidir. Tüberküloz tedavisinin başarılı olması için ilaçların düzenli ve eksiksiz kullanılması gereklidir. Bu sürecin takibini sağlamak amacıyla, hastanın ilaçlarını eğitimli bir sağlık personeli gözetiminde kullanmasına Doğrudan Gözetimli Tedavi (DGT) denir.
Koruyucu Önlemler
Tüberküloz hastalığının sağlam kişilere bulaşmasının önlenmesinde en önemli faktör, hastalara hızlı tanı konularak en kısa sürede ilaç tedavisi başlanmasıdır. İlaç tedavisi başlanmayan hastalar yaşadıkları evde, çalıştıkları ortamda vs. hastalığı bulaştırmaya devam etmektedirler.
Tüberküloz hastalığı solunum yoluyla bulaşan bir hastalıktır. Bu nedenle hastalar bulaştırıcı oldukları dönemde cerrahi maske kullanmalı, öksürük ya da hapşırık sırasında ağızlarını mendille kapatmalıdır. Hastanın en azından balgam mikroskopisi negatif olana kadar ayrı bir odada tutulması önemlidir. Hastanın odasına girip çıkanlar da mutlaka maske takmalıdır.
Tüberküloz hastalarının bulunduğu ortamları havalandırmak, bu ortamlara temiz hava sağlamak, havadaki bulaştırıcı partikülleri azaltarak, bulaşma olasılığını azaltır. Odanın güneş görmesi ortamdaki basilleri öldürür. Tüberküloz hastalarının kullandığı mutfak malzemeleri (bardak, tabak, kaşık, çatal vs.), nevresim, havlu gibi ev gereçleri için normal temizlik yapılması yeterlidir.