Pnömokok hastalıkları, pnömokok isimli bakterinin neden olduğu ciddi ve ölümcül olabilen hastalıklardır. Pnömokok bakterisi, hafif olarak değerlendirilebilecek hastalıklardan, ciddi, ölümcül olabilen kan zehirlenmesi (sepsis) ve menenjite kadar çok çeşitli hastalıklara, yaşam boyu sakatlığa neden olabilir. 5 yaşından küçük çocuklardaki bakterilerle ortaya çıkan menenjitin (beyin ve omuriliği saran zarın iltihabı) en sık nedenidir. Ayrıca, sepsis, zatürre, otit (kulak iltihabı) ve sinüzite neden olabilir. Zatürrenin hem çocuklarda hem de yetişkinlerde en sık nedeni pnömokok bakterisidir.
Pnömokok bakterisinin neden olduğu hastalıklar hafif; otit ve sinüzit gibi (ancak bu hastalıklarda hem gündelik yaşam kalitesini etkiler hem de sağırlık gibi ciddi hasarlara neden olabilir) hastalıklardan, çok tehlikeli hastalıklar olarak değerlendirilen zatürre, menenjit ve sepsis şeklinde seyredebilir. Bu hastalıklar sağırlık, beyin hasarı ya da kol veya bacak kaybı gibi sakatlıklara neden olabilirler. Pnömokokal menenjit olan yaklaşık 15 çocuktan birisi tüm tedavilere rağmen kaybedilmektedir.
Sıklık
Avrupa'da bildirilen invaziv pnömokokal hastalık sıklığı 100.000 kişi başına 0,4 vaka ile 20 vaka arasında değişmektedir. Bu farklılık tanı ve tedavi uygulamaları ile aşılama durumları arasındaki farktan kaynaklanmaktadır.
Belirtileri
Pnömokok bakterisinin neden olduğu hastalığın vücutta etkilediği bölgeye göre farklı belirtileri vardır.
Zatürre hastalığının belirtileri:
- Ateş ya da titreme
- Öksürük
- Hızlı solunum ya da nefes alma zorluğu
- Göğüs ağrısı
Menenjit (beyin ve omuriliği saran zarın iltihabı) hastalığının belirtileri:
- Baş ağrısı ya da ense sertliği
- Yüksek ateş
- Parlak ışıkla artan ağrı
- Bilinç bulanıklığı
- Bebeklerde yeme, içmede azalma, uyarıya cevapta azalma ya da kusma görülebilir.
Sepsisin belirtileri:
- Ateş
- Titreme
- Dalgınlık,
- Uyarıya cevapta azalma
Risk Faktörleri
Hastalık, 5 yaş altı çocuklar ve 65 yaş üstü bireylerde daha ağır seyretme riski taşımaktadır. 5 yaş ve üzerinde olan çocuk ve yetişkinlerde bazı hastalıkların bulunması durumunda pnömokok hastalığı riski artar. Bu hastalıklar:
- Kronik kalp hastalığı (özellikle siyanotik konjenital kalp hastalığı ve kalp yetmezliği)
- Kronik akciğer hastalığı (astım hastaları dâhil)
- Kronik böbrek yetmezliği
- Kronik karaciğer hastalığı
- Diabetes mellitus
- BOS kaçağı
- Kohlear implant
- Orak hücreli anemi ve diğer hemoglobinopatiler
- Fonksiyonel ya da anatomik aspleni, (dalağın bulunmaması)
- HIV enfeksiyonu
- Nefrotik sendrom
- Bağışıklık sistemi baskılanmış kişiler
- Radyasyon tedavisi ya da bağışıklık sistemini baskılayıcı tedavi verilen hastalıklar
- Doğuştan ya da sonradan ortaya çıkan bağışıklık sistemi yetmezlikleri
- Hodgkin hastalığı ve kötü huylu kanserler, lenfoma, lösemi, yaygın kanserler
- Solid organ nakli
- Hematopoetik kök hücre alıcıları
- Multiple miyelom
- Alkolizm
Bulaş Yolu
Pnömokokal hastalıklara neden olan pnömokok bakterisi, boğazında bu bakteri bulunan kişilerin öksürük ya da hapşırmaları yoluyla yayılır. Bulaşma, solunum sekresyonları ile temas ve/veya büyük damlacıkların yayılımı ile kişiden kişiye olmaktadır. Hasta olmasalar bile bazı çocuk ve yetişkinlerin burun ve boğazlarında bu bakteriler bulunabilir. Bu kişiler pnömokokal hastalığı yayabilirler.
Aşılama ve Tedavi
Pnömokok bakterisinin neden olduğu hastalıklara karşı en iyi korunma yolu pnömokok aşısı ile aşılanmaktır.
Pnömokok aşısı;
- Bebek ve 5 yaşından küçük çocuklara
- Sağlıklı 65 yaş ve üzerindeki yetişkinlere
- 5 yaş ve üzerinde olup pnömokok bakterisinin neden olduğu hastalıklar için riski arttıran diğer hastalıkları bulunanlara uygulanmalıdır.
Pnömokok bakterisinin 90 dan fazla tipi vardır. Konjuge pnömokok aşısı ve polisakkarit pnömokok aşısı olmak üzere pnömokok aşısının iki tipi vardır. Rutin aşılama takvimimize göre uygulaması şu şekildedir: Aşı Takvimini görüntülemek için tıklayınız
Koruyucu Önlemler
Pnömokok bakterisinin neden olduğu hastalıklara karşı en iyi korunma yolu pnömokok aşısı ile aşılanmaktır.